İNŞAAT HUKUKU ALANINDA NAMA İFA KAVRAMI NEDİR VE NASIL UYGULANIR?

TBK nun borçların ifa edilmemesinin sonuçları başlıklı bölümü m.113 de yapma ve yapmama borçlarında borcun borçlu tarafından ifa edilmemesi durumunda masrafı borçluya ait olmak üzere alacaklı tarafından yapılması imkanı düzenlenmiştir. Alacaklıya tanınan bu imkana uygulamada "nama ifa" denilmektedir (TBK m.113).

Yapma ve yapmama borçlarında
"MADDE 113- Yapma borcu, borçlu tarafından ifa edilmediği takdirde alacaklı, masrafı borçluya ait olmak üzere edimin kendisi veya başkası tarafından ifasına izin verilmesini isteyebilir; her türlü giderim isteme hakkı saklıdır. Yapmama borcuna aykırı davranan borçlu, bu aykırı davranışının doğurduğu zararı gidermekle yükümlüdür. Alacaklı, ayrıca borca aykırı durumun ortadan kaldırılmasını veya bu konuda masrafı borçluya ait olmak üzere kendisinin yetkili kılınmasını isteyebilir."

Nama ifanın mümkün olabilmesi için kural olarak borçlunun temerrüde düşmesi zorunludur. Aksi halde alacaklının nama ifa hakkını kullanması mümkün değildir.

Gerek bedel karşılığı eser sözleşmeleri, gerekse de arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde yüklenicinin edim borcu bir yapma borcu niteliğinde olduğundan yüklenicinin temerrüdü halinde iş sahibi yada arsa sahibi eksik imalatla ilgili yükleniciden eksik işlerin giderim bedelini talep edebileceği gibi masrafı yükleniciye ait olmak üzere bunu kendisinin yapmasına veya 3.kişiye yaptırmak üzere izin verilmesini mahkemeden talep edebilir. Bu haliyle nama ifa hukuki durumunun genel özellikleri şunlardır;

-Nama ifa niteliği itibarıyla eksik ve ayıpların yüklenici namına giderilmesidir. Bu niteliği gereği bir müspet zarar talebidir,

-Müspet zarar niteliği gereğince aksi sözleşmede kararlaştırılmadığı sürece sözleşmenin ayakta olması yani fesih edilmemiş olması gerekir,

-İnşaatın yasal ve İmar mevzuatına uygun bir inşaat olması gerekir,

-Nama ifa sürecinde gecikme tazminatı talep edilebilir,

-İş sahibinin inşaatın tesliminden sonra eksik ve kusurların giderilmesi bedelini talep ettiği durumlarda bu talep bir nama ifa talebi olarak kabul edilir,

-Nama ifa kararının yerine getirilmesi sonucunda yüklenici edimini ifa etmiş sayılır. ( Ayrıntılı bilgi için Ali Avcı, Devlet İhale Kanunu ve Kamu İhale Kanununa Tabi Kamu Yapım (İnşaat) Sözleşmeleri, Legem Yayınları, Ankara 2024)